Reszel

Reszel - miasteczko na Warmii

Przysłowia ludowe: W lipcu upały, styczeń mroźny cały.

Reszel - ciekawostki historyczne

O nazwach reszelskich ulic

Reszel, założony w 1337 roku, wg opracowanego wcześniej szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego, przez kilka stuleci nie miał oficjalnego spisu nazw ulic, tak jak wiele innych miast, nie tylko regionu Warmii i Mazur. Pierwsze oficjalnie przyjęte nazwy ulic w miastach zaczęły się pojawiać w XVIII wieku, np. w Warszawie pochodzą one z 1770 lub 1771 roku). Reszel jako znacznie mniejsze miasto - z mniejszą liczbą mieszkańców i mniej rozbudowaną infrastrukturą – oficjalną listę ulic wprowadził, jak można sądzić, nieco później. Wzorem wielu innych miast wcześniejsze nazwy zwyczajowe, związane np. z zawodami osób zamieszkujących dany rejon miasta lub charakterystycznymi obiektami, stały się w większości przypadków pierwszymi oficjalnymi nazwami ulic. Wiele z nich pozostało do końca 1944 roku. Dla przykładu można podać ich nazwy: Jeziorańska, Bisztynecka, Spichrzowa, Młyńska, Rybacka, Bramna, Nowe Miasto. Do dziś pierwotne nazwy ulic przetrwały tylko w dwóch przypadkach i dotyczą ulicy Spichrzowej i Rynek.

Nazwy ulic w Reszlu w 2009 roku, uzupełnione nazwami sprzed 1945 roku (podanymi w nawiasach), przedstawiono poniżej.

  1. Bohaterów;
  2. Bolesława Chrobrego, (Franz-Saldtke-Strasse);
  3. Dąbrowskiego Jana Henryka, (Memeler-Strasse);
  4. Gałczyńskiego Konstantego Ildefonsa;
  5. Gdańska;
  6. Kasztanowa;
  7. Kajki Michała, (Rotdamweg);
  8. Klasztorna;
  9. Kochanowskiego Jana, (Ahornweg);
  10. Konopnickiej Marii;
  11. Kolejowa, (Adolf-Hitler-Strasse, wcześniej Poststrasse);
  12. Kopernika Mikołaja, (Kastanienallee);
  13. Kościuszki Tadeusza, (Schleusenstrasse);
  14. Krótka;
  15. Krasickiego Ignacego, (Hindenburg-Strasse);
  16. Kraszewskiego Józefa Ignacego, (Mauerstrasse);
  17. Księcia Witolda, (Neustrasse; Querstrasse);
  18. Lipowa;
  19. Łąkowa;
  20. Łukasińskiego Waleriana, (Thorner-Strasse);
  21. 1 maja, (Seerburger-Strasse);
  22. Mazurska, (Fischerstrasse);
  23. Mickiewicza Adama, (Hospitalstrasse);
  24. Nad Sajną;
  25. Nad Fosą, (Gartenstrasse);
  26. Norwida Cypriana Kamila, (Birkenweg);
  27. Nowa;
  28. Nowowiejskiego Feliksa;
  29. Ogrodowa;
  30. Okręg, (Walkmühlenstrasse);
  31. Pieniężnego Seweryna;
  32. Plac Paderewskiego Ignacego Jana, (Albert-Grunenberg-Strasse);
  33. Płowce, (Mülenstrasse);
  34. Podmiejska, (Burggasse);
  35. Podzamcze, (Gimnasialstrasse);
  36. Pola Wincentego;
  37. Racławicka;
  38. Rataja Macieja;
  39. Reymonta Władysława (Neustadt);
  40. Rynek, (Marktplatz);
  41. Sienkiewicza Henryka, (Schloßstrasse);
  42. Słowiańska, (Freiheit);
  43. Słowackiego Juliusza, (Torstrasse);
  44. Spichrzowa, (Speicherstrasse);
  45. Szkolna;
  46. Szopena Fryderyka, (Lindenweg);
  47. Tylna;
  48. Wojska Polskiego (Danziger-Strasse);
  49. Warmińska (Horst-Wessel-Strasse, wcześniej Münchener-Strasse);
  50. Władysława Jagiełły, (Franz-Stadtke-Strasse);
  51. Wyspiańskiego Stanisława, (Georg-Matern-Strasse);
  52. Zajączka Józefa, (Otto-Reinke-Strasse);
  53. Zientary-Malewskiej Marii;
  54. Zwycięzców, (Bischofsteiner-Strasse).

Z analizy wyżej przedstawionego zestawienia wynika, że w 2009 roku w Reszlu na liście 54 nazw ulic, 20 z nich związanych jest z upamiętnieniem różnego rodzaju twórców (pisarzy, poetów, kompozytorów, malarzy itp.) Ulic, które w nazwie mają imię i nazwisko pisarza i poety jest 14 (70% nazw ulic dotyczących twórców).

Drugą co do liczności grupę stanowią nazwy ulic związane z topografią terenu. Ich liczba wynosi 16, co stanowi ok. 30% ogólnej liczby ulic. Na ogół nazwa ich pochodzi od znajdujących się w ich pobliżu charakterystycznych obiektów, np. zamku (ul. Podzamcze), szkoły (ul. Szkolna), ogrodów (ul. Ogrodowa), drzew kasztanowca (ul. Kasztanowa) itd. Dwie nazwy ulic należące do innej podgrupy odnoszą się wprost do ich kształtu i rozmiarów (ul. Krótka i ul. Okręg). W grupie nazw ulic związanych z topografią, oprócz nazw jednowyrazowych, znajdują się także dwie dwuwyrazowe nazwy ulic (Nad Fosą i Nad Sajną).

Trzecia grupa nazewnicza ulic dotyczy upamiętnienia królów, książąt, wielkich wodzów i dowódców: Bolesława Chrobrego, Władysława Jagiełły, Księcia Witolda, Jana Henryka Dąbrowskiego, Józefa Zajączka, Waleriana Łukasińskiego i Tadeusza Kościuszki. Nazwanie ulicy imieniem Bolesława Chrobrego „wynosi na piedestał” Jego osobę, przede wszystkim, jako pierwszego koronowanego, w 1025 roku, króla Polski. Dwa następne imiona (nazwiska) wprowadzono w nazewnictwie ulic w Reszlu, jak można podejrzewać, dla podkreślenia obecności króla Władysława Jagiełły i księcia Witolda na terenach obecnych Mazur i Warmii, a to z uwagi na toczone przez nich wojny z Krzyżakami i sławetną bitwę pod Grunwaldem. Podobnie rzecz się ma prawdopodobnie z trzema następnymi nazwiskami: generała Jana Henryka Dąbrowskiego, Generała Józefa Zajączka i majora Waleriana Łukasińskiego – uczestników kampanii napoleońskich w Prusach (m.in. na terenie obecnej Warmii i Mazur). Ostatni z tej grupy Tadeusz Kościuszko, nie mający wprawdzie bezpośredniego związku z Warmią i Mazurami, ale jako wielki Polak, generał polski i amerykański, biorący udział w wojnie o niepodległość USA i w powstaniu antyrosyjskim o wolność Rzeczypospolitej, ma swoje godne miejsce niemal w każdym mieście w Polsce. Trzeba dodać, że wszystkie leżące najbliżej Reszla miasta: Kętrzyn, Mrągowo, Korsze, Bisztynek, Biskupiec mają także ulicę Kościuszki.

W Reszlu znajdują się trzy ulice, których nazwy zaczerpnięto z nazw miejscowości: Gdańsk, Racławice i Płowce. Dwie ostatnie wykorzystane w nazwach ulic upamiętniają dwie znaczące w polskiej historii bitwy. Trudno zaś powiedzieć dlaczego w Reszlu jest np. ulica Gdańska, a nie ma np. Biskupieckiej, Kętrzyńskiej lub innej wywodzącej się od nazwy najbliższego miasta. Przed 1945 rokiem w Reszlu były tego typu ulice: obecna ulica 1 maja nosiła nazwę ulicy Jeziorańskiej, a ulica Zwycięzców – ulicy Bisztyneckiej.

Nazwy takich ulic jak: Słowiańska, Mazurska i Warmińska, podkreślające obecne miejsce Reszla, nie wymagają jakiegokolwiek innego komentarza. Podobne stwierdzenie można odnieść do ulic z nazwą patrona zbiorowego: ulica Zwycięzców, Bohaterów i Wojska Polskiego.

I na zakończenie jeszcze kilka ciekawostek. Obecna ulica Mikołaja Kopernika przed 1945 rokiem nosiła nazwę Alei Kasztanowej. Cztery inne, prostopadłe do niej ulice, noszące obecnie nazwy: Jana Kochanowskiego, Kamila Cypriana Norwida, Michała Kajki i Fryderyka Chopina, miały poprzednio nazwy: droga Klonowa, Brzozowa, Głogowa i droga Lipowa. Przed 1945 rokiem ulica Podzamcze była z nazwy ulicą Gimnazjalną. Ulicą Zamkową była zaś, równoległa do niej, obecna ulica Henryka Sienkiewicza.

Ulica Adama Mickiewicza do końca II wojny światowej nosiła nazwę Hospitalstrasse, biorącą się z tego, że na tej ulicy znajdowały się dwa przytułki (w obecnej nomenklaturze hospicja): ewangelicki i katolicki (obecnie są to domy mieszkalne).

Reszel przed 1945 rokiem miał także ulicę Ogrodową. Znajdowała się ona jednak w innym miejscu niż obecnie. Nazwę tę nosiła ulica Nad Fosą. Jak z tego widać, w dawnej fosie, okalającej niegdyś mury miejskie, przed II wojną światową był także ogród, istniejący do dziś.

W opracowaniu wykorzystano:

  1. Plan miasta Reszla sprzed 1945 roku opracowany w 1968 roku przez Josefa Juxa u Karla-Heinza Wolfa (PLAN DER STADT RÖSSEl/OSTPR. (vor 1945). Angeffestigt ohne Maßstab in Jahre 1968 von Josef Jux u. Karl-Hainz Wolf).
  2. Reszel. Miasteczko na Warmii. Plan Reszla [online]. [dostęp 26.08.2009]. Dostępny w Internecie: http://www.reszel.pl/img/mapa/cala.gif
  3. Reszel – mapa Polski [online]. [dostęp 26.08.2009]. Dostępny w Internecie: http://mapa.targeo.pl/Reszel.

REKLAMA

opublikowano: 2009-09-04, © Tadeusz Rawa,

1933

Komentarze

Bordzo ciekawe informacje..Dzięki Panie Tadeuszu.pozdrawiam.

Co do nazwy ulicy Ignacego Kasickiego. Obecnie Jana Krasickiego

Irku,mieszkasz na ulicy młodego komunisty Jana Krasickiego..przykre ale władze uważają że wszystko jest w porządku.

Okresy wielu zmian politycznych oraz fantazje włodarzy miejskich powodowały, że czasami nazwy ulic zmieniano jak w kalejdoskopie.

Jedne zamazywano z uwagi na wstydliwość polityczną, inne tworzono bez większej argumentacji .

Pragnę poszerzyć ciekawy artykuł o reszelskich ulicach i przypomnieć nazwy kilku ulic, którym dość często zmieniano patrona.

I tak obecna; ulica Kolejowa w okresie lat 40 posiadała niechlubną nazwę Adolf Hitler Strasse by w latach 1945 - 1956 nazywać się ul. J. Stalina.
Zaś ulica J. (I.) Krasickiego, wcześniej nosiła nazwę ul. Konstantego Rokossowskiego, a obecną ulicę Warmińska nazywano M. R. Żymierskiego.

Obecny Plac Paderewskiego w latach powojennych posiadał nazwę placu Grunwaldzkiego, by z czasem zmienić się w ulicę W. Jagiełły.
Okoliczności utworzenia nazwy Placu Paderewskiego, to już anegdotyczna historia.

Ulica Nad Fosą do roku 1945 nosiła nazwę ul. Ogrodowa. Kolejna nazwa tej samej ulicy to ul. Asnyka. Po wyłączeniu jej z ruchu komunikacyjnego nazwę zapomniano i skreślona z ewidencji ulic.

Nie każdy pamięta, że obecny - Plac Rynek, też miał swoją oryginalną nazwę. To ważne dla starówki miejsce, po II wojnie światowej, nosiło nazwę placu Związku Jaszczurczego, by pod koniec lipca 1949 roku, zmienić nazwę na plac gen. Karola Świerczewskiego.

Historyczna nazwa obecnej ul. Stanisława Wyspiańskiego, brzmiała ulica Kościelna.

Starą uliczkę Tylną łączącą prostopadle ul. Wyspiańskiego (ul. Kościelna) z ul. Sienkiewicza, ponownie umieszczono na planie miasta w latach 90-tych. Ale do lat 60-tych na murze bud. przy ul. Wyspiańskiego nr 23 ( bud. apteki „Pod Orłem” ) istniała tablica z nazwą ul. Królowej Jadwigi.

Ulica 40 – lecia PRL nie miała szczęścia do politycznego zawirowania lat 90-tych i po paru latach od swego nadania, nazwę zmieniono na ul. Marii Zientary Malewskiej

Są też paradoksy w nazwach i lokalizacji ulic. Przykładem może być; ulica „Nad Sajną” nie posiada zabudowy, mieszkańców i ulicy.

(Nazwa nie pasuje do lokalizacji - historyczna nazwa rzeki płynącej przez Reszel to Izera. Sajna wypływa z jeziora Legińskiego i płynie przez miejscowości Leginy, Mnichowo i za Grodzkim Młynem łączy się z Izerą )

Albo nazwa ulicy bez ulicy - Ogrodowa. Posiada zabudowę, mieszkańców a nie posiada ulicy - tylko parking.
Przypuszczalnie, jest to jedyny w Polsce parking z nazwą ulicy.

Pisząc o nazwach ulic naszego miasta, trudno nie wspomnieć o ulicy Reszelskiej.
Ulicę o tej nazwie posiadają takie miasta jak; Warszawa, Wrocław i Zielona Góra.
W stolicy, ulica Reszelska znajduje się w dzielnicy Wawar i istnieje od lat 60. Jej długość wynosi 457 m i jest porównywalna z naszą ul. Kolejową, która mierzy 450 m. ( do dworca )
We Wrocławiu i Zielonej Górze, ulice o nazwie Reszelska istnieją od lat 80/90 - tych. Długość ulicy Reszelskiej we Wrocławiu wynosi 131 m, zaś w Zielonej Górze 691 m i jest przystająca do naszej ul. Warmińskiej - 780 m.

Z poważaniem.

Stanisław Gołaszewski
30 IV 2010.

(Plan syt. inwentaryzacja z 5 VIII 1955 Pan Uss Tadeusz )

ostatnie artykuły z tego działu:

REKLAMA